{"id":208,"date":"2026-05-17T18:47:26","date_gmt":"2026-05-17T15:47:26","guid":{"rendered":"https:\/\/ertanunal.com\/?p=208"},"modified":"2026-05-17T19:03:11","modified_gmt":"2026-05-17T16:03:11","slug":"haydarpasa-yaniyor","status":"publish","type":"post","link":"https:\/\/ertanunal.com\/?p=208","title":{"rendered":"HAYDARPA\u015eA YANIYOR 1917"},"content":{"rendered":"\n<p><\/p>\n\n\n\n<p>\u2018HAYDARPA\u015eA YANIYOR\u2019<\/p>\n\n\n\n<p><\/p>\n\n\n\n<p>93 YILDIR CEVAP BEKLEYEN SORU: SABOTAJ MI? KAZA MI?<\/p>\n\n\n\n<p>Yazan: ERTAN \u00dcNAL<\/p>\n\n\n\n<p>12.10.2010<\/p>\n\n\n\n<p><\/p>\n\n\n\n<p>Haydarpa\u015fa, hemen hepimizin an\u0131lar\u0131nda mutlaka bir yer tutar\u2026 Yeni bir ya\u015fam kurmak, i\u015f ve a\u015f bulmak umuduyla Anadolu\u2019dan kopup gelenlerin \u00e7o\u011fu bu binan\u0131n merdivenlerinde \u0130stanbul ile tan\u0131\u015f\u0131r. \u0130\u015fte nice \u00f6zlemlerin bitip, nice \u00f6zlemlerin ba\u015flad\u0131\u011f\u0131 Haydarpa\u015fa Gar\u0131, 6 Eyl\u00fcl 1917 g\u00fcn\u00fc cepheye g\u00f6nderilmek \u00fczere stoklanan cephanelerin ate\u015f almas\u0131 ve daha sonra \u00e7\u0131kan yang\u0131nla b\u00fcy\u00fck bir felaket ya\u015fam\u0131\u015f, iki tren dolusu insan hayat\u0131n\u0131 kaybetmi\u015fti. Sonu\u00e7lar\u0131 itibariyle Filistin-Suriye\u2019deki T\u00fcrk ve Alman cephesinin \u00e7\u00f6kmesine yol a\u00e7an olay\u0131n arkas\u0131nda kim ya da kimler vard\u0131? Bu sorunun cevab\u0131 93 y\u0131ld\u0131r verilmiyor.<\/p>\n\n\n\n<p>B\u0130R\u0130NC\u0130 D\u00fcnya Sava\u015f\u0131\u2019n\u0131n t\u00fcm \u015fiddeti ile s\u00fcrd\u00fc\u011f\u00fc g\u00fcnlerde \u2018Asya\u2019n\u0131n Kap\u0131s\u0131\u2018 Haydarpa\u015fa Gar\u0131, cephelerde d\u00fc\u015fmanla \u00e7arp\u0131\u015fan T\u00fcrk ordusu i\u00e7in bir ikmal merkezi haline d\u00f6n\u00fc\u015ft\u00fcr\u00fclm\u00fc\u015ft\u00fc. \u00c7e\u015fitli yerlerdeki depolardan mavnalarla getirilen cephane ve di\u011fer gerekli malzemeler gar ve \u00e7evresine stoklan\u0131yor, cepheye gidecek askerler kendileri i\u00e7in haz\u0131rlanan \u00f6zel trenlere de buradan biniyorlard\u0131. En ufak bir ate\u015f, bir k\u0131v\u0131lc\u0131m bile bu muhte\u015fem gar\u0131 havaya u\u00e7urabilirdi. Nitekim ajanlar\u0131ndan durumu \u00f6\u011frenen \u0130ngilizler, birka\u00e7 kez sava\u015f u\u00e7aklar\u0131n\u0131 Haydarpa\u015fa \u00fczerine g\u00f6ndermi\u015flerse de Allahtan pilotlar\u0131n beceriksizli\u011fi gar\u0131n b\u00fcy\u00fck zarar g\u00f6rmesini \u00f6nlemi\u015fti.<\/p>\n\n\n\n<p><\/p>\n\n\n\n<h2 class=\"wp-block-heading\">CAN PAZARI<\/h2>\n\n\n\n<p>\u0130mparatorlu\u011fun ba\u015fkenti \u0130stanbul\u2019da b\u00fcy\u00fck korku ve heyecan yaratan y\u00fczlerce ki\u015finin \u00f6l\u00fcm\u00fcne yol a\u00e7an olay 6 Eyl\u00fcl 1917 g\u00fcn\u00fc meydana geldi. Saatler 16.30\u2019u g\u00f6sterirken kent, Haydarpa\u015fa\u2019dan duyulan b\u00fcy\u00fck bir patlama ile sars\u0131ld\u0131. Patlama s\u0131ras\u0131nda \u00e7evreye ta\u015f ve mermer par\u00e7alar\u0131 ya\u011farken, hemen ard\u0131ndan yang\u0131n ba\u015flad\u0131. \u0130\u00e7erdekiler can havliyle kendilerini d\u0131\u015far\u0131 atmaya \u00e7al\u0131\u015ft\u0131lar ama nafile\u2026 Patlamayla birlikte gar\u2019a Suriye cephesindeki D\u00f6rd\u00fcnc\u00fc Ordu\u2019ya asker, silah ve cephane g\u00f6t\u00fcrmek \u00fczere harekete haz\u0131r halde bekleyen bir trenle, yolcu ile dolu bir banliy\u00f6 treni de alev alm\u0131\u015f, canh\u0131ra\u015f \u00e7\u0131\u011fl\u0131klarla kendilerini d\u0131\u015far\u0131 atmaya \u00e7al\u0131\u015fan yolcular\u0131n imdat \u00e7\u0131\u011fl\u0131klar\u0131 sonu\u00e7suz kalm\u0131\u015ft\u0131. Bu s\u0131rada duyulan ikinci bir patlama yang\u0131n\u0131 b\u00fcsb\u00fct\u00fcn alevlendirdi. Gar\u0131n k\u0131r\u0131k pencerelerinden d\u0131\u015far\u0131ya f\u0131\u015fk\u0131r\u0131rcas\u0131na \u00e7\u0131kan alevler, y\u0131lan dili gibi uzay\u0131p k\u0131salarak \u00f6n\u00fcne gelen her \u015feyi yutuyordu.<\/p>\n\n\n\n<p><\/p>\n\n\n\n<p>Haydarpa\u015fa k\u0131yametini ya\u015f\u0131yordu. Peronlar alevlerin aras\u0131ndan kendilerini can havliyle kurtarmaya \u00e7al\u0131\u015fan insanlarla dolmu\u015ftu. Kimileri ate\u015f topuna d\u00f6nen ve korkun\u00e7 ac\u0131lar i\u00e7inde feryat ederek can veren bu insanlar\u0131n yan\u0131 s\u0131ra di\u011ferleri bu kez \u00fczerlerine ya\u011fmur gibi ya\u011fan ta\u015flardan korunmaya \u00e7al\u0131\u015f\u0131yordu. Can havliyle kendilerini \u00fcst katlardan a\u015fa\u011f\u0131 atanlardan kimileri betona \u00e7ak\u0131larak can vermi\u015f, kimilerinin ise v\u00fccudunda k\u0131r\u0131lmad\u0131k kemik kalmam\u0131\u015ft\u0131.<\/p>\n\n\n\n<p><\/p>\n\n\n\n<h2 class=\"wp-block-heading\">DEN\u0130ZDE PAN\u0130K<\/h2>\n\n\n\n<p>Olay s\u0131ras\u0131nda denizde sefer halinde olan gemilerdeki yolcular aras\u0131nda da b\u00fcy\u00fck panik ya\u015fanm\u0131\u015ft\u0131. K\u00f6pr\u00fc-Kad\u0131k\u00f6y seferini yapan bir gemide bulunan Alman Doktor Wilheim Felhelm, y\u0131llar sonra 18 Ekim 1931 tarihli \u2018Berliner Morgen Post\u2018 Dergisine yazd\u0131\u011f\u0131 bir makalede, i\u00e7inde bulundu\u011fu yolcu gemisinin batma tehlikesi ge\u00e7irdi\u011fini belirterek olay\u0131 \u015f\u00f6yle anlatm\u0131\u015ft\u0131:<\/p>\n\n\n\n<p><\/p>\n\n\n\n<blockquote class=\"wp-block-quote is-layout-flow wp-block-quote-is-layout-flow\">\n<p>\u201c6 Eyl\u00fcl 1917 g\u00fcn\u00fc \u00f6\u011fleden sonra saat 3 ile 4 aras\u0131nda (\u0130nfilak 16.30\u2019da meydana gelmi\u015fti) tan\u0131d\u0131\u011f\u0131m bir T\u00fcrk subay\u0131 birlikte Galata K\u00f6pr\u00fcs\u00fcnden vapurla Asya sahilindeki Kad\u0131k\u00f6y\u2019e ge\u00e7iyor idim. Yan\u0131mdaki subay ile bir kelime konu\u015fmaya vakit bulamadan m\u00fcthi\u015f bir infilak beni sarst\u0131.<\/p>\n\n\n\n<p>Gemimizde bir karga\u015fa oldu ve infilaklar birbirini izlerken d\u00f6rt taraf\u0131m\u0131za suya \u00f6teberi d\u00fc\u015fmeye ba\u015flad\u0131. Herkes sahildeki cephanenin havaya u\u00e7tu\u011funu anlayarak kanepelerin alt\u0131na saklan\u0131yordu. Kaptan \u015fa\u015f\u0131rm\u0131\u015f, kalm\u0131\u015f, gemiyi infilaklar\u0131n oldu\u011fu yere do\u011fru sevkediyordu. Bir T\u00fcrk deniz subay\u0131 hemen kaptan\u0131 defederek kumanday\u0131 ele ald\u0131 ve vapuru tehlikeli b\u00f6lgeden uzakla\u015ft\u0131rd\u0131. Demiryollar\u0131ndaki vagonlar birbirini m\u00fcteakip patlad\u0131\u011f\u0131 i\u00e7in infilaklar gece yar\u0131s\u0131na kadar devam etti. Sava\u015ftan birka\u00e7 sene sonra a\u00e7\u0131lan g\u00fczel bir istasyon binas\u0131 alevler i\u00e7inde kald\u0131. Felaketin ka\u00e7 ki\u015finin hayat\u0131na mal oldu\u011fu anla\u015f\u0131lmad\u0131.\u201d<\/p>\n<\/blockquote>\n\n\n\n<p><\/p>\n\n\n\n<h2 class=\"wp-block-heading\">KADIK\u00d6Y\u2019DE CAMI KIRILMADIK PENCERE KALMADI<\/h2>\n\n\n\n<p>\u0130lk patlamayla birlikte Kad\u0131k\u00f6y\u2019de \u00f6zellikle sahil kesiminde t\u00fcm evlerin camlar\u0131 k\u0131r\u0131l\u0131rken, d\u0131\u015far\u0131da olanlar neye u\u011frad\u0131klar\u0131n\u0131 \u015fa\u015f\u0131rm\u0131\u015flard\u0131. \u00dczerlerine ya\u011fmur gibi irili ufakl\u0131 ta\u015flar, mermer ve vagon par\u00e7alar\u0131 ya\u011f\u0131yordu. Kad\u0131k\u00f6y \u00e7ar\u015f\u0131s\u0131nda al\u0131\u015fveri\u015f yaparken kendilerini bir anda felaketin i\u00e7inde bulanlar birbirlerini adeta ezerek ilk g\u00f6rd\u00fckleri kap\u0131lardan i\u00e7eri girmeye \u00e7al\u0131\u015f\u0131yor, bu arada yaralananlar, ayaklar alt\u0131nda kal\u0131p ezilenler de oluyordu.<\/p>\n\n\n\n<p><\/p>\n\n\n\n<p>\u015earapnel g\u00f6revi yapan kaya ve ta\u015f par\u00e7alar\u0131 yaln\u0131z Kad\u0131k\u00f6y\u2019de de\u011fil, olay yerine uzakta olan Ku\u015fdili \u00e7ay\u0131r\u0131nda da yaralanmalara yol a\u00e7m\u0131\u015ft\u0131. Ku\u015fdili \u00c7ay\u0131r\u0131\u2019nda havan\u0131n g\u00fczel olu\u015fundan yararlanarak sevgilisiyle birlikte gezmekte olan Haydarpa\u015fa\u2019da g\u00f6revli g\u00fcmr\u00fck komisyoncusu Dimitri birden ac\u0131 bir feryatla yere y\u0131\u011f\u0131l\u0131yor, y\u00fcz\u00fc g\u00f6z\u00fc kan i\u00e7inde kalarak bay\u0131l\u0131yordu. Daha sonra hastanede yap\u0131lan kontrol ve tedavi s\u0131ras\u0131nda bir mermi par\u00e7as\u0131n\u0131n yana\u011f\u0131n\u0131 par\u00e7alayarak dilini kopard\u0131\u011f\u0131 ortaya \u00e7\u0131kacakt\u0131. Dimitri art\u0131k hi\u00e7 konu\u015famayacak, k\u0131z arkada\u015f\u0131na O\u2019nu ne \u00e7ok sevdi\u011finden s\u00f6z edemeyecekti.<\/p>\n\n\n\n<p><\/p>\n\n\n\n<h2 class=\"wp-block-heading\">BABIAL\u0130\u2019DE HALK D\u00dcKKANLARA SI\u011eINDI<\/h2>\n\n\n\n<p>Korkun\u00e7 patlamalar yaln\u0131z Haydarpa\u015fa ve Kad\u0131k\u00f6y\u2019de de\u011fil, \u015fehrin hemen her kesiminde duyulmu\u015f, halk aras\u0131nda pani\u011fe yol a\u00e7m\u0131\u015ft\u0131. Olay s\u0131ras\u0131nda Ca\u011falo\u011flu yoku\u015fundan a\u015fa\u011f\u0131 inmekte olan Yedeksubay A. Baha \u00d6zler de bunlar aras\u0131ndayd\u0131. Olay an\u0131nda orada ya\u015fananlar\u0131 da o\u2019nun kaleminden birlikte okuyal\u0131m:<\/p>\n\n\n\n<p><\/p>\n\n\n\n<blockquote class=\"wp-block-quote is-layout-flow wp-block-quote-is-layout-flow\">\n<p>\u201c6 Eyl\u00fcl 1917\u2019de dairedeki i\u015fimi bitirmi\u015ftim. Ak\u015fam saat 4.30 (16.30) sular\u0131nda Ca\u011falo\u011flu yoku\u015fundan a\u015fa\u011f\u0131 iniyordum. Yoku\u015fun sonuna varm\u0131\u015ft\u0131m, birden bir infilak sesi duydum. Kendi kendime \u2018bir d\u00fc\u015fman u\u00e7a\u011f\u0131 yine bomba att\u0131\u2019 dedim. O zamanlar d\u00fc\u015fman u\u00e7aklar\u0131 tek t\u00fck \u0130stanbul\u2019a gelir, \u015furaya, buraya bomba atar, en \u00e7ok Harbiye Nezareti yak\u0131nlar\u0131nda, Beyaz\u0131t Meydan\u0131\u2019nda \u00e7ukur a\u00e7maktan ba\u015fka bir \u015fey yapmazd\u0131. Sonra bir ikinci infilak u\u011fultusu duydum. \u2018Eyvah\u2018 dedim. Zeytinburnu cephanesi havaya u\u00e7tu.\u2019 Biraz sonra bir infilak daha oldu. Bu \u00f6b\u00fcrlerinden daha korkun\u00e7tu. Korktum. Orac\u0131ktaki Acem Tahir\u2019in \u0130timat Kitapevine s\u0131\u011f\u0131nd\u0131m.<\/p>\n\n\n\n<p>Infilaklar kesilmeden s\u00fcr\u00fcp gidiyor, ama bulundu\u011fumuz yerden bir \u015fey g\u00f6r\u00fcnm\u00fcyordu. D\u00fckkan\u0131n i\u00e7i t\u0131kl\u0131m t\u0131kl\u0131m doluydu. Herkes korku ve deh\u015fet i\u00e7inde aptal aptal bak\u0131n\u0131yordu. Ne oldu\u011fundan kimsenin haberi yoktu. Her kafadan bir ses \u00e7\u0131k\u0131yordu. Ama infilakin Haydarpa\u015fa\u2019da oldu\u011funu kimse akl\u0131na getirmiyordu. Hatta Y\u0131ld\u0131r\u0131m Ordular\u0131 Grubu\u2019nun haftalarca s\u00fcren cephane sevkiyat\u0131n\u0131 ve bunun Haydarpa\u015fa Gar\u0131\u2019nda istif edildi\u011fini, g\u00f6revim dolay\u0131s\u0131yla yak\u0131ndan bilen ben bile\u2026\u201d<\/p>\n<\/blockquote>\n\n\n\n<p><\/p>\n\n\n\n<h2 class=\"wp-block-heading\">K\u0130M YAPTI?<\/h2>\n\n\n\n<p>\u0130ttihat ve Terakki H\u00fck\u00fcmetinin koydu\u011fu sans\u00fcr ve bu konudaki suskunlu\u011fu facian\u0131n nedenleri hakk\u0131nda halk aras\u0131nda dedikodular\u0131n yay\u0131lmas\u0131na yol a\u00e7t\u0131. Gazeteler, Tanin ve Tasviri Efkar d\u0131\u015f\u0131nda \u2018olay\u0131\u2018 g\u00f6rmediler. Bu iki gazetede de olay s\u0131ras\u0131nda \u00f6len ve yaralananlar\u0131n say\u0131s\u0131 hakk\u0131nda bir rakam vermedi.<\/p>\n\n\n\n<p><\/p>\n\n\n\n<p>Kimileri gar\u0131 \u0130ngiliz Sava\u015f U\u00e7aklar\u0131n\u0131n bombalad\u0131\u011f\u0131n\u0131 \u00f6ne s\u00fcr\u00fcyordu. Ancak yap\u0131lan k\u0131sa bir soru\u015fturma, o g\u00fcn \u0130ngilizlerin bir hava ak\u0131n\u0131 yapmad\u0131\u011f\u0131n\u0131 ortaya \u00e7\u0131kard\u0131. Bu ihtimal saf d\u0131\u015f\u0131 b\u0131rak\u0131ld\u0131.<\/p>\n\n\n\n<p><\/p>\n\n\n\n<p>Muhayyilesi i\u015flek olanlar da Marmara\u2019da o s\u0131rada s\u0131k\u00e7a g\u00f6r\u00fclmekte olan d\u00fc\u015fman denizalt\u0131lar\u0131ndan birinin faciaya yol a\u00e7t\u0131\u011f\u0131n\u0131 \u00f6ne s\u00fcrd\u00fcler. \u00c7anakkale\u2019yi a\u015f\u0131p \u0130stanbul\u2019a gelmeyi ba\u015faran, ancak milliyeti belirlenemeyen bu denizalt\u0131 Haydarpa\u015fa\u2019y\u0131 top ate\u015fine tutmu\u015f, cephanelerin ate\u015f almas\u0131yla facian\u0131n boyutlar\u0131 b\u00fcy\u00fcm\u00fc\u015ft\u00fc.<\/p>\n\n\n\n<p><\/p>\n\n\n\n<p>\u00dcst d\u00fczey bir subay\u0131n sava\u015f y\u0131llar\u0131nda tuttu\u011fu ve yazar \u015eevket Rado\u2019nun sadele\u015ftirerek dilimize kazand\u0131rd\u0131\u011f\u0131 g\u00fcnl\u00fc\u011f\u00fcnde ise Haydarpa\u015fa\u2019daki patlaman\u0131n benzinden kaynakland\u0131\u011f\u0131 iddia edilerek \u015f\u00f6yle denilmekteydi:<\/p>\n\n\n\n<p><\/p>\n\n\n\n<blockquote class=\"wp-block-quote is-layout-flow wp-block-quote-is-layout-flow\">\n<p>\u201cHarp s\u0131ras\u0131nda bir g\u00fcn Haydarpa\u015fa\u2019da \u015fiddetli bir i\u015ftial (parlama) oldu. Deh\u015fetli g\u00fcr\u00fclt\u00fclerle birka\u00e7 saat devam etti. Gar dahi yand\u0131. Haydarpa\u015fa ve Kad\u0131k\u00f6y civar\u0131nda b\u00fct\u00fcn camlar k\u0131r\u0131ld\u0131. Benzin tutu\u015fmu\u015f imi\u015f.<\/p>\n\n\n\n<p>Haydarpa\u015fa Gar\u0131 yak\u0131n\u0131nda benzin, Hask\u00f6y mahallesinde hele k\u00fclliyetli miktarda pamuk bulundurmak askeri usul ve kaidelere ayk\u0131r\u0131 oldu\u011fu halde bu parlamalarla ve harp malzemesiyle insan kayb\u0131ndan dolay\u0131 hi\u00e7bir tahkikat a\u00e7\u0131lmad\u0131. Hask\u00f6y\u2019de 600 ki\u015finin \u00f6ld\u00fc\u011f\u00fc s\u00f6yleniyordu. Haydarpa\u015fa\u2019da \u00f6lenlerin miktar\u0131 ise gizli kald\u0131.\u201d<\/p>\n<\/blockquote>\n\n\n\n<p><\/p>\n\n\n\n<p>Baz\u0131 g\u00f6rg\u00fc tan\u0131klar\u0131 ise, olay\u0131n sabotaj oldu\u011funu iddia ediyordu. Bu iddiaya g\u00f6re limandaki vin\u00e7leri kullanmakta olan az\u0131nl\u0131\u011fa mensup i\u015f\u00e7ilerden baz\u0131lar\u0131 mavnalardan ald\u0131klar\u0131 cephane sand\u0131klar\u0131n\u0131 kasti olarak yere atm\u0131\u015f, burada patlayan cephane sand\u0131klar\u0131 di\u011ferlerinin de tutu\u015fmas\u0131na ve facian\u0131n b\u00fcy\u00fcmesine yol a\u00e7m\u0131\u015ft\u0131. \u0130lk patlamalar\u0131n burada meydana gelmi\u015f olmas\u0131, yine bu kesimin b\u00fcy\u00fck zarar g\u00f6rmesi de bu iddialar\u0131 g\u00fc\u00e7lendirmekteydi. O zaman da akla ba\u015fka soru geliyordu. Bunu yapan ya da yapanlar\u0131n arkas\u0131nda hangi devletin gizli \u00f6rg\u00fct\u00fc ya da ajanlar\u0131 vard\u0131?<\/p>\n\n\n\n<p><\/p>\n\n\n\n<h2 class=\"wp-block-heading\">\u201cKAZA SONUCU OLDU\u201d<\/h2>\n\n\n\n<p>Olay s\u0131ras\u0131nda Kad\u0131k\u00f6y\u2019e gitmekte olan bir vapurda bulunan, an\u0131lar\u0131n\u0131n bir b\u00f6l\u00fcm\u00fcn\u00fc yukarda okudu\u011funuz Alman Dr. Wilhelm Fetman ise olay\u0131n \u2018Kaza\u2018 sonucu meydana geldi\u011fini, buna tan\u0131k oldu\u011funu iddia ederek \u015f\u00f6yle diyor:<\/p>\n\n\n\n<p><\/p>\n\n\n\n<blockquote class=\"wp-block-quote is-layout-flow wp-block-quote-is-layout-flow\">\n<p>\u201c\u2026 E\u011fer binaya sabotaj yapan ki\u015filer taltif edilmi\u015f ise (\u00f6d\u00fcllendirilmi\u015f ise) kendilerine verilen para geri al\u0131ns\u0131n. \u00c7\u00fcnk\u00fc infilakin bir kazadan ileri geldi\u011fine ben bizzat \u015fahidim. Vapurda, yan\u0131mdaki subay bana bir yerde ceryan eden bir ate\u015f d\u00fcellosuna ait uzunca bir hikayeyi anlat\u0131rken ben Haydarpa\u015fa\u2019ya bak\u0131yordum. \u0130stasyonun \u00f6n\u00fcnde bir\u00e7ok mavna tahliye ediliyordu. Birdenbire bir hamal\u0131n tam karaya \u00e7\u0131karken s\u0131rt\u0131ndaki b\u00fcy\u00fck bir sand\u0131\u011f\u0131n yere d\u00fc\u015ft\u00fc\u011f\u00fcn\u00fc g\u00f6rd\u00fcm. Akabinde bir \u015fey parlad\u0131. Yan\u0131ndaki subay ile bir kelime konu\u015fmaya kalmadan m\u00fcthi\u015f bir infilak bizi sarst\u0131\u2026\u201d<\/p>\n<\/blockquote>\n\n\n\n<p><\/p>\n\n\n\n<h2 class=\"wp-block-heading\">FRANSIZ AJANI YAPTI<\/h2>\n\n\n\n<p>Birinci D\u00fcnya Sava\u015f\u0131 s\u0131ras\u0131nda Harbiye Nezaretinde kurulan \u2018\u0130hracat, \u0130thalat ve Sipari\u015f-i Umumiye Dairesi\u2019nde yedeksubay olarak g\u00f6rev yapan A. Baha \u00d6zler de Y\u0131llarboyu Tarih Dergisi\u2019nin Ekim 1980 tarihli say\u0131s\u0131nda yay\u0131nlanan iddialar\u0131nda sabotaj\u0131n Alman Ordusunda g\u00f6revli Georges Mann ad\u0131nda bir Frans\u0131z ajan\u0131 ve yard\u0131mc\u0131lar\u0131 taraf\u0131ndan ger\u00e7ekle\u015ftirildi\u011fini \u00f6ne s\u00fcrer. Baha \u00d6zler\u2019in \u00e7al\u0131\u015ft\u0131\u011f\u0131 dairede terc\u00fcmanl\u0131k yapan ve k\u0131sa s\u00fcrede herkesin itimad\u0131n\u0131 kazanan Georges Mann arada bir ortadan kaybolur, birka\u00e7 g\u00fcn sonra hi\u00e7bir \u015fey olmam\u0131\u015f gibi geri d\u00f6ner.<\/p>\n\n\n\n<p>An\u0131lar\u0131 \u2018Haydarpa\u015fa Gar\u0131\u2019n\u0131 havaya u\u00e7uran adam\u0131 tan\u0131d\u0131m\u2018 ba\u015fl\u0131\u011f\u0131 alt\u0131nda yay\u0131nlanan Baha \u00d6zler, patlaman\u0131n oldu\u011fu g\u00fcn Georges Mann\u2019\u0131 tela\u015fla Sirkeci\u2019ye do\u011fru ko\u015farken g\u00f6rd\u00fc\u011f\u00fcn\u00fc, durumda bir fevkaladelik oldu\u011funu anlayarak pe\u015fine tak\u0131ld\u0131\u011f\u0131n\u0131, daha sonra esrarengiz Alman\u2019\u0131n daveti \u00fczerine bir motorbotla Haydarpa\u015fa\u2019ya gittiklerini kaydeder. Georges Mann, burada alevlerin aras\u0131na dalarak \u00e7ok say\u0131da foto\u011fraf \u00e7ekmi\u015f, daha sonra bu foto\u011fraflardan, birka\u00e7 kopyay\u0131 hat\u0131ra olarak kendisine vermi\u015fti.<\/p>\n\n\n\n<p>Sava\u015f\u0131 bitiren Mondros ge\u00e7ici ate\u015fkes antla\u015fmas\u0131n\u0131n imzalanmas\u0131ndan sonra (30 Ekim 1918) terhis olan yazar, Georges Mann\u2019la Beyo\u011flu\u2019nda bir birahanede kar\u015f\u0131la\u015ft\u0131\u011f\u0131n\u0131, O\u2019nun kendisine Frans\u0131z ajan\u0131 oldu\u011funu itiraf etti\u011fini, hatta kimli\u011fini g\u00f6sterdi\u011fini belirttikten sonra \u015f\u00f6yle dedi\u011fini nakleder:<\/p>\n\n\n\n<p><\/p>\n\n\n\n<blockquote class=\"wp-block-quote is-layout-flow wp-block-quote-is-layout-flow\">\n<p>\u201cBen bu i\u015fi ta Ba\u011fdat Demiryolundaki Philips \u0130n\u015faat \u015eirketi\u2019nde \u00e7al\u0131\u015ft\u0131\u011f\u0131m g\u00fcnden beri yapmaktayd\u0131m. B\u00fct\u00fcn sava\u015f s\u00fcrecinde de yapmaya devam ettim. \u00c7ok da ba\u015far\u0131l\u0131 oldum. Beni hat\u0131rl\u0131yor musun Haydarpa\u015fa infilakinde bir motorbotla oraya gitti\u011fimi, foto\u011fraf \u00e7ekti\u011fimi ve sonra sana da bir kopya verdi\u011fimi? O infilaki ben ve arkada\u015flar\u0131m ger\u00e7ekle\u015ftirdik.\u201d<\/p>\n<\/blockquote>\n\n\n\n<p>Baha \u00d6zler\u2019in an\u0131lar\u0131nda bu itiraf\u0131, ya da iddiay\u0131 hemen yetkililere bildirip bildirmedi\u011fi konusunda bir bilgi yeralm\u0131yor.<\/p>\n\n\n\n<p><\/p>\n\n\n\n<h2 class=\"wp-block-heading\">YILLARCA HARAP HALDE BEKLED\u0130<\/h2>\n\n\n\n<p>Bu iddialar\u0131n hangisinin do\u011fru oldu\u011fu bilinmiyor, bilen varsa da konu\u015fmuyor. Ama bilinen ger\u00e7ek Haydarpa\u015fa\u2019n\u0131n b\u00fcy\u00fck bir felaket ge\u00e7irmi\u015f oldu\u011fudur. Bu sabotaj\u0131 yapanlar \u0130ngiliz, Frans\u0131z ya da az\u0131nl\u0131klardan bir ki\u015fi, kim olursa olsun kirli emellerine ula\u015fm\u0131\u015f, bini a\u015fk\u0131n ki\u015finin \u00f6l\u00fcm\u00fcn\u00fc, gar\u0131n mahvolmas\u0131n\u0131, Suriye ve Filistin cephesinde \u00e7arp\u0131\u015fan T\u00fcrk ve Alman askerlerinin cephanesiz kalmas\u0131n\u0131, dolay\u0131s\u0131yla bu cephenin \u00e7\u00f6kmesine neden olmu\u015flard\u0131.<\/p>\n\n\n\n<p><\/p>\n\n\n\n<p>\u201cY\u00fcz\u00fc yaral\u0131\u201c Haydarpa\u015fa, daha bu sabotaj\u0131n yol a\u00e7t\u0131\u011f\u0131 yaralar sar\u0131lmadan bu kez \u0130ngiliz u\u00e7aklar\u0131n\u0131n sald\u0131r\u0131s\u0131na u\u011frad\u0131. Bunlar\u0131n ilki Sultan VI. Mehmet Vahidettin\u2019in tahta \u00e7\u0131k\u0131\u015f t\u00f6renlerinin yap\u0131ld\u0131\u011f\u0131 4 Temmuz 1918 g\u00fcn\u00fc ya\u015fand\u0131. \u0130ngiliz u\u00e7aklar\u0131 Haydarpa\u015fa\u2019n\u0131n sabotaj s\u0131ras\u0131nda zarar g\u00f6rmeyen k\u0131s\u0131mlar\u0131n\u0131 hedef alm\u0131\u015flard\u0131. Bu sald\u0131r\u0131da \u00f6lenlerin say\u0131s\u0131 bilinmezken, bunu 18 Ekim 1918 g\u00fcn\u00fc yap\u0131lan b\u00fcy\u00fck hava sald\u0131r\u0131s\u0131 izledi. Haydarpa\u015fa bu sald\u0131r\u0131dan da y\u0131k\u0131lmadan \u00e7\u0131kt\u0131.<\/p>\n\n\n\n<p><\/p>\n\n\n\n<p>Haydarpa\u015fa y\u0131llarca y\u00fcz\u00fc g\u00f6z\u00fc yaral\u0131, kolu, kanad\u0131 k\u0131r\u0131k, \u00e7at\u0131s\u0131 ve kuleleri yokolmu\u015f bir halde onar\u0131laca\u011f\u0131 g\u00fcn\u00fc bekledi. Ama Ulusal Kurtulu\u015f Sava\u015f\u0131\u2019n\u0131n ba\u015flamas\u0131 bu onar\u0131m\u0131 geciktirdi. T\u00fcrk Ulusu, \u00f6l\u00fcm-kal\u0131m sava\u015f\u0131 verirken kimsenin Haydarpa\u015fa\u2019n\u0131n onar\u0131m\u0131 ile u\u011fra\u015facak zaman\u0131 ve paras\u0131 yoktu. \u00dcstelik Gar\u0131n sigorta ettirildi\u011fi \u015firket, anla\u015fmaz ve uzla\u015fmaz bir tutum tak\u0131nmaktayd\u0131.<\/p>\n\n\n\n<p><\/p>\n\n\n\n<p>Cumhuriyetin ilan\u0131ndan sonra \u00e7\u00f6z\u00fcm bekleyen bir\u00e7ok sorun gibi Haydarpa\u015fa\u2019n\u0131n onar\u0131m\u0131 da g\u00fcndeme geldi ve bu ama\u00e7la t\u00fcm mimarlar\u0131n \u00e7a\u011fr\u0131l\u0131 oldu\u011fu bir proje yar\u0131\u015fmas\u0131 a\u00e7\u0131ld\u0131. Sonu\u00e7lar\u0131 1925 y\u0131l\u0131nda a\u00e7\u0131klanan yar\u0131\u015fmay\u0131 A. Nazmi Yaver ad\u0131nda gen\u00e7 bir mimar haz\u0131rlad\u0131\u011f\u0131 projeyle kazand\u0131. Yaverin projesinde asl\u0131na uygun kalmakla birlikte, binada birka\u00e7 k\u00fc\u00e7\u00fck de\u011fi\u015fiklik, \u00f6rne\u011fin sivri kubbelerin yerine yuvarlak tavanlar yap\u0131lmas\u0131 ve \u00e7at\u0131s\u0131n\u0131n e\u011fiminin azalt\u0131lmas\u0131 \u00f6ng\u00f6r\u00fcl\u00fcyordu. Ancak bilinmeyen bir nedenle bu projenin uygulanmas\u0131ndan vazge\u00e7ildi ve yap\u0131 1930\u2019larda ba\u015flayan, birka\u00e7 y\u0131l s\u00fcren \u00e7al\u0131\u015fmayla tamamen asl\u0131na uygun bir \u015fekilde onar\u0131ld\u0131.<\/p>\n\n\n\n<p><\/p>\n\n\n\n<p>Cumhuriyetin onuncu y\u0131l\u0131na Haydarpa\u015fa eski g\u00fczelli\u011fine kavu\u015fmu\u015f olarak girdi. Daha yapacak \u00e7ok \u015fey vard\u0131. Onlar da zaman i\u00e7inde bitirilecekti. Aradan 93 y\u0131l ge\u00e7mi\u015f olmas\u0131na ra\u011fmen kamuoyu \u015fu sorular\u0131n cevab\u0131n\u0131 bir t\u00fcrl\u00fc alamad\u0131: Kaza m\u0131? Sabotaj m\u0131? Sabotajsa kimler yapt\u0131? Projenin uygulanmas\u0131ndan neden vazge\u00e7ildi?<\/p>\n\n\n\n<p><\/p>\n\n\n\n<p>***<\/p>\n","protected":false},"excerpt":{"rendered":"<p>\u2018HAYDARPA\u015eA YANIYOR\u2019 93 YILDIR CEVAP BEKLEYEN SORU: SABOTAJ MI? KAZA MI? Yazan: ERTAN \u00dcNAL 12.10.2010 Haydarpa\u015fa, hemen hepimizin an\u0131lar\u0131nda mutlaka bir yer tutar\u2026 Yeni bir ya\u015fam kurmak, i\u015f ve a\u015f bulmak umuduyla Anadolu\u2019dan kopup gelenlerin \u00e7o\u011fu bu binan\u0131n merdivenlerinde \u0130stanbul ile tan\u0131\u015f\u0131r. \u0130\u015fte nice \u00f6zlemlerin bitip, nice \u00f6zlemlerin ba\u015flad\u0131\u011f\u0131 Haydarpa\u015fa Gar\u0131, 6 Eyl\u00fcl 1917 g\u00fcn\u00fc [&hellip;]<\/p>\n","protected":false},"author":1,"featured_media":211,"comment_status":"open","ping_status":"open","sticky":false,"template":"","format":"standard","meta":{"_regular_price":[],"currency_symbol":[],"footnotes":""},"categories":[1],"tags":[137],"class_list":["post-208","post","type-post","status-publish","format-standard","has-post-thumbnail","hentry","category-uncategorized","tag-1917-haydarpasa-yangini"],"post_slider_layout_featured_media_urls":{"thumbnail":["https:\/\/ertanunal.com\/wp-content\/uploads\/2026\/05\/haydarpasa-yangini-150x150.jpg",150,150,true],"post_slider_layout_landscape_large":["https:\/\/ertanunal.com\/wp-content\/uploads\/2026\/05\/haydarpasa-yangini.jpg",637,437,false],"post_slider_layout_portrait_large":["https:\/\/ertanunal.com\/wp-content\/uploads\/2026\/05\/haydarpasa-yangini.jpg",637,437,false],"post_slider_layout_square_large":["https:\/\/ertanunal.com\/wp-content\/uploads\/2026\/05\/haydarpasa-yangini.jpg",637,437,false],"post_slider_layout_landscape":["https:\/\/ertanunal.com\/wp-content\/uploads\/2026\/05\/haydarpasa-yangini-600x400.jpg",600,400,true],"post_slider_layout_portrait":["https:\/\/ertanunal.com\/wp-content\/uploads\/2026\/05\/haydarpasa-yangini-600x437.jpg",600,437,true],"post_slider_layout_square":["https:\/\/ertanunal.com\/wp-content\/uploads\/2026\/05\/haydarpasa-yangini-600x437.jpg",600,437,true],"full":["https:\/\/ertanunal.com\/wp-content\/uploads\/2026\/05\/haydarpasa-yangini.jpg",637,437,false]},"_links":{"self":[{"href":"https:\/\/ertanunal.com\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/posts\/208","targetHints":{"allow":["GET"]}}],"collection":[{"href":"https:\/\/ertanunal.com\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/posts"}],"about":[{"href":"https:\/\/ertanunal.com\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/types\/post"}],"author":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/ertanunal.com\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/users\/1"}],"replies":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/ertanunal.com\/index.php?rest_route=%2Fwp%2Fv2%2Fcomments&post=208"}],"version-history":[{"count":2,"href":"https:\/\/ertanunal.com\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/posts\/208\/revisions"}],"predecessor-version":[{"id":210,"href":"https:\/\/ertanunal.com\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/posts\/208\/revisions\/210"}],"wp:featuredmedia":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/ertanunal.com\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/media\/211"}],"wp:attachment":[{"href":"https:\/\/ertanunal.com\/index.php?rest_route=%2Fwp%2Fv2%2Fmedia&parent=208"}],"wp:term":[{"taxonomy":"category","embeddable":true,"href":"https:\/\/ertanunal.com\/index.php?rest_route=%2Fwp%2Fv2%2Fcategories&post=208"},{"taxonomy":"post_tag","embeddable":true,"href":"https:\/\/ertanunal.com\/index.php?rest_route=%2Fwp%2Fv2%2Ftags&post=208"}],"curies":[{"name":"wp","href":"https:\/\/api.w.org\/{rel}","templated":true}]}}